Metinlerde yazının türüne ve amacına göre farklı anlatım türleri kullanılır. Bunlar öyküleyici, betimleyici, emredici, destansı, öğretici, açıklayıcı, tartışmacı, kanıtlayıcı, mizahi… gibi anlatım türleridir. Bir metinde bunlardan bir ya da birkaçı kullanılabilir.
Edebî türler veya metin türleri olarak bilinen yazılar (makale, şiir, deneme, öykü vb.), farklı anlatım birliklerinin bir araya getirilmesiyle oluşturulur. Bu cümlede geçen anlatım birliği sözüyle şunu kastediyoruz: Dil bilgisi kuralları ve anlam ilişkileri bakımından birbirine bağlanmış cümlelerden oluşan ve belli anlatım türlerinin genel özelliklerini üzerinde taşıyan metin parçası.
Metinler -şiirler hariç- bu anlatım türlerinden birinin ya da birkaçının kullanılmasıyla yazılmış paragraflardan oluşur. Bir paragrafta kullanılacak anlatım türünün belirlenmesinde aşağıdaki etkenler önemli rol oynar:
- İletişime katılan öğeler
- Anlatımın amacı
- Anlatıcının alıcıda uyandırılmak istediği etki
- Anlatıcının anlatılan husus veya obje karşısındaki tavrı
Yukarıda sıralanan maddelere daha kapsayıcı bir madde olarak şu cümle de eklenebilir: Bir paragrafta kullanılacak anlatım türü, o paragrafın da içinde yer alacağı metnin varlık sebebi ve özellikleriyle yakın ilişkilidir. Söz gelimi niteliği gereği “olay” merkezinde gelişen bir edebî tür olan hikâye, daha çok öyküleyici ve betimleyici yer yer de açıklayıcı anlatımla oluşturulmak durumundadır. Bu hikâyenin bazı paragraflarında art arda gelişen eylemler anlatılarak öyküleme: bazı paragraflarında bir doğa görünüşü ya da bir kişinin fiziksel özellikleri dile getirilerek betimleme; bazı paragraflarında da bilgi verme amacı güdülerek açıklama yapılabilir. Sonuçta bu hikâyenin genelinde kullanılan anlatım türü öyküleme olsa da metinde betimleme ve açıklama paragraflarına da yer verilebilecektir. Metin türünün oluşmasında anlatım türlerinin etkisini göstermek için bir de öğretici metinlerden örnek verelim: Bilindiği üzere makale, bir düşünce yazısıdır. Böyle olduğu için de bir makaleyi oluşturan paragrafların bazısının açıklayıcı, bazısının kanıtlayıcı, bazısının tartışmacı, bazısının da öğretici anlatım türü esas alınarak oluşturulması doğaldır.
Anlatım türlerinin en önemlileri şunlardır:
- Öyküleyici Anlatım
- Betimleyici Anlatım
- Coşku ve Heyecana Bağlı (Lirik) Anlatım
- Destansı (Epik) Anlatım
- Emredici Anlatım
- Öğretici Anlatım
- Açıklayıcı Anlatım
- Tartışmacı Anlatım
- Kanıtlayıcı Anlatım
- Düşsel (Fantastik) Anlatım
- Gelecekten Söz Eden Anlatım
- Söyleşmeye Bağlı Anlatım
- Mizahi Anlatım
Allah razı olsun sayenizde ödevimi yapacağım.
Amin.
Ben de.
Çok teşekkürler çok işime yaradı :)
Yemin ederim ki bu site bir harika, edebiyat ve dil anlatım ile ilgili aradığım her şey var. Hocanın verdiği test soruları bile var, artık bir şey aradığım zaman edebiyat öğretmeni yazıyorum :D
Gerçekten çok teşekkürler, her aradığımı buldum çok sağolun.
Bu site harbiden bir harika, sınavlara buradan çalışıyorum çok teşekkürler.
Eyvallah.
Hele anlatım türlerini de ayrı ayırıp açıklasaydınız iyiydi.
Linklere tıklayınca açıklaması geliyor zaten.
Harikulade. Teşekkürler edebiyat öğretmeni. Tabi bizim edebiyatçıya değil :D
Hiç bu kadar güzel site görmedim teşekkürler süpersiniz. TEOG’a yardımcı oldunuz.
Çok güzel, yazılım vardı yardımcı oldunuz sağolun :)
Çok teşekkür ederim.
Sayenizde performans ödevim tam zamanında gidecek.
İyi anlatılmış.
Çok teşekkürler çok güzel anlatılmış.
Teşekkür ederim abi :-)
Bu konular indiriliyor mu?
Yorum bırakmadan geçmeyelim. Teşekkürler.
İyi anlatılmış ama biraz daha kısa olsaymış iyiymiş :)
Allah ne muradınız varsa versin.
Çok güzel.
Keşke o en önemlileri de açıklasaydınız ya.
Hiçbir şey öğrenemedim.
Ben bir şey anlamadım.
Fena değil idare eder.
Site fazlasıyla yardımcı oldu teşekkürler.
Çok teşekkürler.
Hoca bize dersi hep bu siteden anlatıyor. :)
Teşekkürler.
Gerçekten çok sağolun kısa ve öz, diğer siteler gibi kafa karıştırmıyor çok teşekkürler.
Güzel güzel.
İyi çok iyi.
Çok süper!
Eyvallah çok yardımcı oldu :)
Çok yardımcı oldu.
Teşekkür ederim çok sağolun.
Site çok kapsamlı süpersiniz, başarılarınızın devamını diliyorum!
On numara olmuş.
Teşekkürler çok işime yaradı elinize sağlık :)
Çok teşekkür ederim.
Site süper olmuş.
Teşekkürler.
İyi anlatılmış ama az ve öz olsaydı daha iyi olacaktı.
Sayenizde sınavdan 95 aldım hayatımda aldığım en yüksek nottu. Teşekkürler :)
Gerçekten harika bir site herkese tavsiye ederim.
Teşekkürler.
Çok teşekkür ederim.
İdare eder.
Çok güzel bir site.
Aynen bence de.
Allah razı olsun.
Çok güzel bilgiler yer alıyor. Katkı sağlayanlardan Allah razı olsun.
Hiç güzel değil. :(
Oğlum için ben de araştırma yaptım teşekkür ederim.
Çok teşekkür ederim.
Allah razı olsun vallahi çok işime yaradı kim yaptıysa, çok sağ olun.
Teşekkürler.
Bizim Mehmet Gazi hocamız sizin gibi güzel anlatıyor :-)
Çok güzel olmuş elinize sağlık :)
En iyi site, çok işime yaradı, teşekkürler :)
Teşekkürler.
Çok teşekkürler :)
Gerçekten harika bir site bazen öğretmenin anlatamadığı konuları buradan anlıyorum. Teşekkürler.
Teşekkürler.