Kafasında kurduğu olayları bir öykü ya da bir roman biçiminde yansıtan yazar ile bilimsel araştırmasını makale şeklinde ortaya koyan bir bilim adamı dili aynı işlevde kullanmaz. Çünkü bunların amacı farklıdır. Yazar kendi kurduğu dünyayı kelimelerin yan, mecaz ve çağrışımsal anlamlarından da yararlanarak öznel bir şekilde aktarır. Bilim adamı ise var olan gerçekliği değiştirmeden, kelimelerin daha çok gerçek anlamlarından yararlanarak bilimsel bir üslupla aktarır. Dolayısıyla dili farklı işlevlerde kullanmış olurlar. Kısaca dil, her zaman aynı şekilde ve aynı işlevde kullanmaz. Dilin işlevi insanın dili kullanma amacına göre değişiklik arz eder. Şimdi dilin işlevlerini kısaca açıklayalım:
1. Göndergesel İşlev
İletinin, dilin göndergeyi olduğu gibi ifade etmesi amacıyla oluşturulmasıdır. Dilin bilgi verme işlevidir. İletişimde bilgiler alıcıya nesnel bir anlatımla aktarılıyorsa bu, dilin göndergesel işlevde kullanıldığını gösterir. Dilin göndergesel işlevi daha çok, öğretici metinlerde, ders kitaplarında, ansiklopedilerde, kullanma kılavuzlarında, bilimsel metinlerde karşımıza çıkar.
“İstanbul’da Sarayburnu sırtlarında kurulan ve yaklaşık 400 yıl Osmanlı Devleti’nin yönetim merkezi olan Topkapı Sarayı, dünyada günümüze gelebilmiş sarayların en eskisi ve genişidir.”
Bu cümlede Topkapı Sarayı ile ilgili bilgi aktarılmıştır. Bilgiye herhangi bir yorum eklenmemiş, yani bilgi nesnel bir üslupla aktarılmıştır. Dolayısıyla bu cümlede dil, göndergesel işlevde kullanılmıştır.
2. Heyecana Bağlı İşlev
Gönderici (kaynak) iletisini, duygu ve heyecanlarını dile getirme amacıyla aktarmışsa, dil “heyecana bağlı işlev’ de kullanılmıştır. Bu işlevde duygular, heyecanlar söz konusudur. Dilin heyecana bağlı işlevinde yorum, öznellik hâkimdir. Özel mektuplar, lirik şiirler, eleştiri yazıları, hitabetler (söylev) dilin bu işleviyle oluşturulur.
“Ey Türk istikbalinin evlâdı! İşte, bu ahval ve şerâit içinde dahi, vazifen; Türk İstiklâl ve Cumhuriyetini kurtarmaktır!”
Bu cümlede dil heyecana bağlı işlevde kullanılmıştır.
3. Şiirsel (Sanatsal) İşlev
İletinin iletisi kendinde ise dil “şiirsel işlev” inde kullanılmış demektir. İleti, bir anlam aktarmaktan çok, karşı tarafta farklı çağrışımlar uyandırır. Bu durumda ileti, kendi dışında herhangi bir şeyi, herhangi bir olguyu ifade etmez, yansıtmaz. Obje, iletinin kendisidir ancak bu; iletinin insandan, hayattan ve yaşanandan soyutlanması değildir. Burada sanata özgü gerçeklik söz konusudur.
Örneğin, dilin şiirsel işlevde kullandığı metinler olan şiirlerde şiirin amacı, o şiirin kendisidir. Edebî sanatlardan, mecaz anlamlı ve çağrışımlı sözcüklerden yararlanılarak imgeler oluşturulur, sözcükler daha farklı anlamlarda kullanılır. Dilin bu işleviyle, daha çok, edebî metinlerde karşılaşılır.
Sesin perde perde genişledikçe
Solan gözlerinden yağarken gece
Sürür eteğini silik ve ince
Bir gölge bahçenin uzaklarında
Sen böyle kederden taştığın akşam
Derim dudağında şarkı ben olsam
Gözlerinde damla, içinde gam
Eriyen renk olsam yanaklarında
Bu dizelerde dil, şiirsel işlevde kullanılmıştır. Çünkü dörtlüklerde bir bilgi ya da anlam aktarmaktan çok, okuyanda çeşitli çağrışımlar uyandırmak amacı vardır.
4. Alıcıyı Harekete Geçirme İşlevi
İleti, alıcıyı harekete geçirmek üzere düzenlenmişse dil alıcıyı harekete geçirme işlevinde kullanılmıştır. Bu işlevde amaç, alıcıda bir tepki ve davranış değişikliği oluşturmaktır. Propaganda amaçlı yapılan siyasi söylevlerde, reklam metinlerinde, el ilanlarında genellikle dil, bu işleviyle kullanılır.
“Çocuklar, tören başladı; hemen aşağıya inin!” cümlesinde dil, alıcıyı harekete geçirme işlevinde kullanılmıştır. Burada öğrencilerde bir hareket meydana getirmek için yönlendirme söz konusudur.
5. Dil Ötesi İşlev
Dille ilgili bilgiler vermek üzere düzenlenen iletilerde dil, dil ötesi işlevde kullanılır. Dil ötesi işlevin yer aldığı metinlerde iletiler, dili açıklamak, dille ilgili bilgi vermek için düzenlenir.
“Fiil anlamı taşıyan ancak fiillerin özelliklerini tam olarak yansıtmayan ve cümlede isim soylu kelimeler gibi görev üstlenen kelimelere fiilimsi (eylemsi) denir. Bilindiği gibi Türkçede -(i)msi eki benzeyen anlamına gelir. Buna göre fiilimsi de “fiile benzeyen” demektir. Fiillerin üç temel özelliği vardır: Fiiller iş hareket, oluş bildirir; mastar eklerini (-mek, -mak) alır, kip eklerini alır. Fiilimsiler ise mastar eklerini ve kip eklerini alamaz. Sadece iş, hareket, oluş bildirmesi bakımından fiile benzer.”
Bu metinde dille ilgili olan fiilimsiler konusunda bilgi verilmiştir. Demek ki burada dil ötesi işlev söz konusudur.
6. Kanalı Kontrol İşlevi
İletişim sırasında ileti, kanalın iletiyi iletmeye uygun olup olmadığını öğrenmek amacıyla düzenlenmişse dil, kanalı kontrol işlevinde kullanılmıştır. Bu işlevde, iletişim kanallarını denetleme amacı güdülür.
Uyuyan birini uyandırıp ona: “Uyandın mı? Sana söyleyeceklerim var?” demesi gibi.
Arkadaşların birbirleriyle konuşmalarında, eğitim sırasında, söylevlerde, törenlerde vs. dilin kanalı kontrol işlevinden yararlanılır.
Konuşmacı, salondakilere: “Sesimi duyuyor musunuz?” dedi.
Cümlede “Sesimi duyuyor musunuz?” sorusu dilin, kanalı kontrol işlevinde kullanıldığını gösterir.
Dilin İşlevlerine Örnekler
Göndergesel İşlev Örnekleri:
- Hegel’in felsefesinin çıkış noktası bilim değil, tarihtir.
- Turizm, milletlerarası kültürel tanışmayı sağlar.
- Münazara bir tartışma türüdür.
- Bugün 23 Nisan.
- 1973 senesinde doğmuşum.
- Türkiye’nin başkenti Ankara’dır.
- Beşiktaş’ın renkleri siyah ve beyazdır.
Heyecana Bağlı İşlev Örnekleri:
- Ey bu topraklar için toprağa düşmüş asker!
- Ulu mabed! Seni ancak bu sabah anlıyorum.
- Merhaba ey âli sultan merhaba!
- Merhaba ey kân-ı irfan merhaba!
- Ben bu davranışınızı etik bulmuyorum, siz yanlış davranıyorsunuz!
- Aaa, bardak kırıldı!
- Eyvah geç kaldım!
Alıcıyı Harekete Geçirme İşlevi Örnekleri:
- İnsanlar! Geliniz, toplanınız, dinleyiniz!
- Bu sorular bir saat içinde çözülmüş olacak!
- Sınıfı hemen terk et!
- Ayşe, benim söylediklerimi tekrar et!
- Beni dikkatli dinleyin!
Kanalı Kontrol İşlevi Örnekleri:
- Beni duyuyor musun? Alo!
- Dikkat! Dikkat! Sesim geliyor mu?
- Bakın beni dinlemiyor musunuz?
- Bana kulak verin!
- Beni anladınız değil mi?
- Söylediklerim anlaşıldı mı?
- Ödevler yapıldı mı?
Dil Ötesi İşlevi Örnekleri:
- Fiil, cümledeki işi, oluşu, hareketi bildirir.
- Yapım eki alan her sözcük türemiş sözcüktür.
- Türkçede iki ünlü yan yana kullanılamaz.
Şiirsel İşlev Örnekleri:
Bir garip ölmüş diyeler
Üç günden sonra duyalar
Soğuk suyla yuyalar
Söyle garip bencileyin
Artık demir almak günü gelmişse zamandan
Meçhule giden bir gemi kalkar bu limandan
Daha çok örnek verin bu konuyla ilgili :)
Anlamadın mı?
Kız 2012 yılında yazmış sencede biraz geç olmamış mı Şeyma?
Teşekkürler.
Bence de üniversitede işimize yararı var.
Teşekkürler.
Çok güzel olmuş sağolun.
Çok güzel bir anlatım örnekler de iyi bence.
Daha ne kadar olsun?
Yıllar geçse bile insanlar buraya gelecek. Yazmak için geç değil :)
Hala 2012’ye 2032’den daha uzak olan 2023’te gelen var mı?
Bu konuyla ilgili daha çok örnek verirseniz daha iyi olur :D
Evet bence de.
Bence sus.
Beren sus.
Çok teşekkürler.
Güneş sus!
Teşekkürler.
Katılıyorum.
Sağolun.
Aynen.
Teşekkürler.
Çok teşekkürler, gerçekten güzel hazırlanmış.
Teşekkürler.
Çok teşekkürler.
Mustafa sus!
Tamam.
Bence harika olmuş kardelen haklarını yememek lazım, ben o kadar site dolaştım bie bunda anladım şiirsel işlevi ellerinize sağlık. :D
Bence de ben de o kadar dolaştım ama bunun gibi güzel site bulamadım, işime çok yaradı teşekkürler.
Güneş sus!
On numarasın.
Çok uzun olmuş biraz kısası yok mu?
Cevabını biz 5 kişi bulamadık.
İşlevleri çok güzel anlatmışlar. Ellerinize sağlık.
Teşekkürler.
Teşekkürler.
İstediğim bilgiyi buldum.
Muhteşem olmuş.
Haklısın.
Bence de.
Sağ olun ya.
Teşekkürler.
Hepinizden Allah razı olsun :D
Bence de.
Aynen.
Güzel olmuş yalnız uzun ama dil ve anlatım dersinde çok işime yaradı.
Teşekkür ederim çok yardımcı oldu.
Güzel olmuş.
Süpersiniz.
Harika.
Daha fazla örnek.
Çok yardımcı oldu gerçekten.
İyi olmuş.
Müthiş yazı!
Yani bir az garip ama etkileyici! Biraz daha örnek verin böyle olmaz bu site böyle ilerlemez!
Yarınki dil ve anlatım dersimizde çok işe yarayacak çok sağolun :)
Bu olmasa ödevi yapamazdım teşekkürler.
Aynen.
Çok güzel olmuş elinize sağlık.
Aynen.
Çok teşekkürler.
Çok teşekkürler.
Güzel anlatım.
Çok teşekkürler bu konuyla ilgili daha çok örnek verseniz daha iyi olur.
İşlevlerin hepsini öğrendim.
Bence iyi olmamış.
Nasıl iyi olmamış, olmamışsa sen yaz başka bir şey. Saygılar…
Aynen.
Bence çok iyi olmuş.
Teşekkür ederim hiç ama beğenmedim.
Niye teşekkür ediyorsun o zaman.
Çok teşekkürler ama çok uzun olmuş bir sayfa ayırmıştım yetmedi yine de teşekkürler.
Güzel olmamış.
Beğenemediysen sen yap da görelim.
Çok güzel olmuş elinize sağlık aradığım bilgiyi sadece bu sitede bulabildim =)
Güzel olmuş ama biraz uzun.
Güzel olmuş ellerinize sağlık, umarım yarinki dersimde işime yarar.
Güzel fena değil.
Çok yararlı bir konu sınav öncesi 10 numara sağolun.
Haklısınız çok güzel olmuş.
Süper yazmışsınız elinize sağlık teşekkürler :)
Bu dersler çok abi ya!
İyi güzel kısa olaymış iyiymiş.
Süpersiniz!
Vallahi bütün sitelerde aynı şeyler yazıyordu, bir tek bu sitede farklı şeyler yazıyor. Çok sağolun yazıyı beğendim güzel olmuş.
Çok iyi olmuş ama kısa olsaydı daha daha iyi olurdu. Yine de elinize sağlık.
İstediğim konuyu buldum sağolun.
Edebiyat istedik dil anlatım çıktı :/
Ee bize ne!
Güzel de uzun yaa :(
Çok güzel bence anladım ben :D
Bence süper bir şey 9.sınıflara tavsiye ederim bakmalarını.
Dil anlatım kitabı ile biraz daha uyumlu olsaydı daha iyi olurdu.
Teşekkür ederim çok güzel bir site.
Aynen.
Çok teşekkürler.
Çok sağolun.
Teşekkürler.
Ben 9.sınıf olarak edebiyat ödevime çok yaradı hepsini yazdım. Bir kelime atlamadan sağolun sayenizde performanstan 80-90 alacağım.
Hiç güzel değil daha çok örnek lazım.
Güzel işime yaradı.
Çok teşekkürler süper olmuş.
Hiç güzel değil bana lazım değil bu.
Harika bir çalışma.
Çok sağolun güzel oldu.
Performans ödevimde yardımcı oldu çook sağolun.
Çok teşekkürler sizin sayenizde performans ödevimi yapabildim :)
Teşekkürler. Sınavıma çalışırken işime yaradı.
İşime çok yaradı, çünkü benim işim bu değil :D Örnek verin bu ne böyle anlayamadım yine de çok teşekkürler.
Burada çok iyi anladım elinize salık, dil ötesi işlev biraz daha güzel örnek olabilirdi.
Çok güzel.
Örnekler güzel ve oldukça açık sadece örnek sayısı az…
Çok teşekkürler.
Çok teşekkür ederim, sınavlarda yardımcı olacak :)
Hiç iyi değil.
Katılıyorum.
Çok güzel olmuş :D
Güzel olmuş gerçekten :)
Ellerinize sağlık, Allah razı olsun.
Eyvallah çok işime yaradı.
Teşekkür ederim emeğinize sağlık, kısa kısa yazdım ama güzel oldu :)
Harika sağolun çok işime yaradı.
Güzel aradığımı buldum.
İyi ki bu yazıları internete koymuşsunuz, sizlere teşekkür ediyorum. Allah sizlerden razı olsun.
Bu siteyi seviyorum süpersiniz.
Güzel olmuş.
Benim işime çok yaradı.
Çok teşekkürler ama bir kaç tane daha örnek vereydiniz iyiydi. :)
Teşekkürler.
Çok güzel olmuş, bu site olmasaydı… Yarınki derse yardımcı oldu çok teşekkürler.
Aynen çok güzel olmuş.
Ellerinize sağlık ama derste hiç isime yaramadı.
Teşekkürler.
Güzel.
Az daha örnek olsaydı iyi olurdu.
Harika olmuş ellerinize sağlık.
Ben çok beğendim teşekkürler.
Ellerinize sağlık çok beğendim.
Çok teşekkürler mükemmel olmuş.
Harbiden yararlı adamlarsınız. Sizden bu ülkeye bayağı gerekli çok teşekkür ederim. Çok faydası oldu.
Biraz daha örnek verseniz iyi olur.
Sağolun.
Çok teşekkürler :)
Allah razı olsun çok işime yaradı :)
Çok güzel çok anlaşılır bir şekilde yazılmış çok işime yaradı :)
:)
Teşekkürler.
Ellerinize sağlık.
Eyvallah.
Sağ olun var olun vallahi çok işime yaradı.
Teşekkürler.
Bilgiler harika.
Çok teşekkürler.
Çok teşekkürler, ödevime çok yardımcı oldu. Bilgileriniz harika ötesi diyebilirim.
Çok iyi işime de çok yaradı.
Sağolun çok güzeldi, vallahi çok işime yaradı.
Şimdiden çok işime yaradı. Çok teşekkürler…
Çok teşekkürler. Çok işime yaradı.
Müthiş!
Çok güzel olmuş, teşekkürler :D
Çok makbule geçti diyebilirim.
Kaçıncı yüzyılda yaşıyorsun sen Ersin?
Teşekkürler.
Teşekkürler.
Çok güzel yapmışsınız elinize sağlık.
Allah razı olsun.
Teşekkür ederim çok işime yaradı.
Çok sağolun.
Allah razı olsun süper :)
Allah sizden razı olsun, konuyu biliyordum ama sizin sayenizde daha iyi pekiştirmiş oldum :)
İyiymiş :)
Teşekkürler.
Mükemmel.
Çok iyi oldu bu konuyu daha iyi anladım.
Çok teşekkürler çok işime yaradı.
Teşekkürler yardımcı oldunuz. Buradan SELÇUK İMKB LİSESİ 9/A SINIFINA SELAMLAR :D
Süper.
Teşekkür ediyorum.
Eyvallah.
Gayet güzel açıklanmış anladım teşekkürler.
Harika ve süper işime çok yaradı.
Çok güzel olmuş, ellerinize sağlık.
Kaynaklar inşallah doğrudur.
Güzel olmuş.
Gerçekten çok işime yaradı teşekkürler.
Allah razı olsun güzel bir anlatım.
Eyvallah teşekkürler.
Buradaki herkes sınav öncesi akşamı çalışanlar, saatlerden belli oluyor :D ayrıca teşekkürler.
Çok teşekkürler elinize sağlık. :D
Yarın sınavda işime yarayacak gibi, hocadan anlamamıştım konuyu ama şimdi anladım.
Çok sağolun.
İyi olmuş helaliniz var.
Süper.
Çok güzel.
Gayet iyi açıklamalar verilmiş… Teşekkürler…
Süper.
Süper ötesi olmuş, ellerinize sağlık :D
Güzel olmuş.
Çok iyi anladım Allah razı olsun:)
İyi gerçekten de.
Süper çok açık ve anlamlı.
Çok sağolun.
Süper. :D
Teşekkürler.
Harika olmuş teşekkürler.
Bence iyi olmamış pek.
Çok sağolun.
Çok teşekkürler.
Teşekkürler çok iyi açıklanmış, örnekler de bol bol iyi pekiştirilmiş. :)
Harikasınız.
Harbi site yapmışsınız helal olsun.
Teşekkür ederim süper bilgilerdi elinize sağlık :)
Sağolun.
Çok sağolun.
Süper.
Süper.
Çok sağolun.
Gayet açık ve net, örneği de siz bulun bir zahmet. Armut piş ağzıma düş ben çok beğendim bu siteyi :D
Çok güzel olmuş, çok yardımcı oldu dil anlatım performans ödevime.
Teşekkürler.
Frankfurt Seyahatnamesi’nde dilin hangi işlevi var bilen varsa yorum yazabilir mi?
Heyecana bağlı işlevdir bence.
Güzel olmuş.
Çok sağolun çok işime yaradı, konuyu daha iyi anladım :)
Teşekkürler.
Çok teşekkür ederim.
Çok güzel bir şey.
Teşekkürler bu site sayesinde ödevimi yaptım.
Örnekler çok açık, benim işime fazlasıyla yarıyor. Adıyaman Fevzi Çakmak Lisesi 9-B
Evet, çok işime yaradı.
Çok güzel, acayip.
Teşekkürler.
Vurur yüze ifadesi çok güzel olmuş birtanesi.
Teşekkürler.
Teşekkürler.
Bence çok iyi ve yeterli bir şekilde anlatılmış bir konu bu.
Ekber hocadan kurtardınız beni teşekkürler.
Teşekkürler.
Teşekkürler.
Gayet yardımcı oldu.
Biraz daha kısa ve öz olsaydı.
Güzel sağolun, bu sitenin dil ve anlatımı da olmalı.
Yazınızı okurken az kalsın profesör oluyordum. Çok güzel olmuş çok teşekkür ediyorum. Allah razı olsun.
İyice çalışın ki derslerinize büyüyünce elinizde çalışacak bir mesleğiniz olsun :)
Güler’e katılıyorum :)
Teşekkürler.
Kısacası uyanık olmak lazım.
Çok teşekkürler.
Çok teşekkür ederim ödevimi yapmakta çok yardımcı oldu.
Teşekkürler.
Teşekkürler.
Ödevimin yerini buldum Necmettin hocam sağolsun.
İdare eder.
Teşekkürler :-)
Çok teşekkür ederim işime gerçekten yaradı.
Anlamamıştım burada anladım. Hocayı dinlememiştim. Sağolun.
Konu anlatılırken derste yoktum. Gerçekten güzel, konu basitmiş zaten anladım :) Teşekkürler.
Çok teşekkürler.
Sesim geliyor mu hangi dilin işlevlerine giriyor?
Kanalı kontrol işlevine girer.
Çok güzel teşekkür ettim.
Güzel bilgiler sağolun.
Çok sağolun.
Süper olmuş sağolun.
Çok teşekkürler.
Teşekkürler.
Konuya çalışırken sınavım iyi geçti, bence güzel olmuş.
Anlatım işlevi ne demek peki?
İyi olmuş gerçekten. Ellerinize sağlık.
Allah razı olsun.
Bence de çok iyi anlatılmış.
Sağolun teşekkürler, ödevlerimi yapmada yardımcı oldu. 9.sınıfa gidiyorum.
Çok güzel olmuş.
Çok anlaşılır olmuş derste anlamamıştım şu an anladım teşekkürler :)
Güzelmiş gerçekten.
Çok teşekkürler.
Hiçbir şey anlamadım biraz daha örnek lazım.
Teşekkürler.
Harika çok yardımcı oldunuz. Teşekkürler sağ olun :)
Teşekkürler sınavım için çok yararlı oldu, bizim hoca yarım yamalak anlattı.
Gerçekten iyi bir site bu. Bir insan kolaylıkla anlayabilir diye düşünüyorum ben.
Sonunda buldum ;)
Kaç senedir bu konuyu işliyoruz anlamıyordum bu site sayesinde anladım.
Hiç beğenmedim daha fazla örnek gösterin yaptığınız işe özenin biraz.
Teşekkürler.
Çok iyi bir site bence :=)
Güzel ama biraz fazla uzun biraz kısa yaparak özet olsaydı daha iyi olurmuş (: ama yine de teşekkürler (:
Teşekkürler.
Teşekkürler.
Allah razı olsun.
On numara hazırlanmış, fevkaladenin fevkinde öğrenciyi okudukça bilgilendiren düşündürdükçe heyecanlandıran bir site ve ekibi. Tebrikler.
Adamsınız.
İvana Sert deyimiyle: “Bayıldım!”
Bence iyi.
Çok iyi olmuş sağ olun.
Çok güzel bilgiler.
Çok teşekkürler.
Çok iyi.
Çok güzel ve kısaltılmış bir bilgi çok işime yaradı teşekkürler :D
“Heyecanla beklenen yarışma bugün de yapılamadı.” bu cümlede dil hangi işlevde kullanılmıştır?
Teşekkürler Allah razı olsun.
Teşekkür ederim.
Çok teşekkür ederim. Çok işime yaradı desem yalan olur :)
Daha fazla örnek, ellerinize sağlık.
Gerçekten güzel, taze bilgiler.
Bence de çok iyi olmuş çok teşekkür ederim.
Teşekkürler.
Bence gayet iyi.
Sağ olun çok güzel.
Güzel daha güzel olabilirdi.
Çok teşekkürler.
Teşekkürler.
Çok güzel be!
Bence de çok güzel olmuş iyi anlatmışsınız.
Harika, ödevim için yeterli.
Kısa olsaymış iyiymiş.
Örnekler çok iyi, çok güzel anlıyor insan. Ellerinize sağlık.
Yazan kişiye minnettarım.
Zahmet olmuyorsa açıklama yapın.
Örnek verin biraz daha iyi olmamış.
Çok güzel, çok yardımcı oldu.
Teşekkürler çok yardımcı oldunuz :)
Valla çok yardımcı oldu adamsınız.
Gelecektekilere selam.
2020’deyiz corona var maske takın.
Çok güzel olmuş.
Sınav sabahı insanlık burada mı?
Şiirsel işlev neydi?
Yıl olmuş 2022. Yorumlara bakıyorum da, 2014-2015 arası gidip gelmiş. Geçmişi görmek ve okumak, güzel ve tatlı hüzün verici bir duygu.