Ahmed Yesevi’nin söylediği “hikmet” adlı şiirleri bir araya getiren Türk tasavvuf edebiyatının bilinen en eski örneklerini içeren kitaptır.
Genel olarak dervişlik hakkında övgülerden bu dünyadan şikayetten cennet ve cehennem tasvirlerinden, peygamberin hayatından ve mucizelerinden bahsedilir. Dini ve ahlaki öğütler veren şiirlere de yer vermiştir. Hece ölçüsü olarak 4+3 ve 4+4+4 kullanılmıştır. Bu yapıtın ortaya çıkmasından bir süre sonra; İslamiyet göçebe Türk toplulukları arasında yayılmaya başlamıştır. Ahmet Yesevi’nin görüşleri Anadolu gizemciliğinin (tasavvuf) temelini oluşturur. Tasavvuf kültürünün temeli bu yapıttadır. Yunus Emre’nin, Hacı Bektaş Veli, Haci Bayram Veli gibi mutasavvıfların düşüncelerinin kaynağı bu yapıttır.
Genel özellikleri:
- Kitapta Allah aşkı Peygamber sevgisi işlenmiştir.
- Hikmet: Hoş, hayırlı anlamlarına gelir.
- Sade ve yalın bir dil kullanılmıştır.
- Aruz ve hece ölçüsü bir arada kullanılmıştır.
- Dörtlük ve beyitle yazılmıştır.
- 144 hikmet ve bir münacaattan oluşur.(2009 yılında bulunan yeni hikmetlerle bilinen hikmet sayısı 217 olmuştur.
- Eser Karahanlı Türkçesinin hakaniye lehçesiyle yazılmıştir
- İstifham (soru sorma) ve Tecahül-i Arif (bilip de bilmezlikten gelme) sanatları kullanılmıştır.
- Ahmet Yesevi’nin hikmetlerinin birleşmesiyle oluşmuştur.
- Ahmet Yesevi hikmetleri Karahanlı Türkçesiyle söylemiştir.
- Hikmetler dini tasavvufi şiirlerdir.
- 63 yaşından sonra toprağın altında yaşamayı seçmiştir.
- Allah’a yakın olma isteği vardır.
- Şiirlerde ulusal ögeler (ölçü, nazım biçimi, yarım uyak) ile İslamlıktan gelme yabancı ögeler (din ve tasavvuf konuları, yabancı sözcükler) bir arada kullanılmıştır.
- Eserin uyaklanışı abcd dddb eeeb şeklindedir. Dördüncü dizelerin birbiriyle uyaklı oluşu hatta zaman zaman aynen tekrarlanışı bu şiirlerin musiki ile okunmak için söylendiğini gösterir.
- Eser 12. yy’a aittir.
- Divan-ı Hikmet’i Ahmet Yesevi yazmamıştır. Ahmet Yesevi’nin kurduğu tarikattaki Şaban Durmuş, Ahmet Yesevi’nin görüşlerini ve düşüncelerini kitap haline getirmiştir.
- Didaktik ve manzum bir eserdir.
- Ahmet Yesevî 63 yaşından sonra bir yere kendini kapatmıştır ve Hz Muhammed gibi 63 yaşında ölmek istemiştir ama 73 yaşında hayata veda etmiştir.
- Türk edebiyatı tarihinde “Divan-ı Hikmet”in önemi İslamiyet’ten sonraki Türk edebiyatının daha önce yazılan Kutadgu Bilig’den sonraki bilinen en eski örneklerinden biri ve tasavvuf Türk Edebiyatı’nın ilk eseri oluşudur.
- Lirik ve didaktik özellik gösterir.
Divan-ı Hikmet’ten Örnekler:
- HİKMET
Kudret ile ferman eyledi Mevlâ’m bize,
Yerde gökte canlı mahluk kalmaz imiş.
Can alıcı eyledi Azrail’i âlem üzerinde.
Aziz canı almadıkça koymoz imiş.
Yaşım benim küçük olur deyip söyler idim;
Her ne hasıl olsa, az deyip söyler idim;
Türlü türlü dava işleri eyler idim;
Şimdi bildim, benim dediğim gibi olmaz imiş.
Dünya benim mülküm diyen sultanlara.
Alem malını sayısız yığıp alanlara.
Yeme ve içme ile meşgul olanlara.
Ölüm gelse, biri vefa eylemez imiş.
Mağrur olmayın, ey dostlarım, eğlenip
Gece gündüz yalan söyleyip, boşuna yatıp;
Can alıcı gelir imiş bir gün yetip;
Böyle yerde göfil yürüse olmaz imiş.
Kul Hoca Ahmed, öleceğim bile gör
Ahiretin hazırlığını kıla gör
Varırım deyip yol başında yürüye gör
“Ölüm meleği” gelse, fırsat bırakmaz imiş.
Hikmetler:
Dünya mening digenler cihân malın alganlar
Kergez kuş dik bolu ban ol haramga batmışlar
Tatlıg totlıg yiyenler, rürlüg türlüg kiygenler
Altun taht olturgenler toprak astın kalmışlar
Günümüz Türkçesi
Dünya benim diyenler, cihan malını olanlar
Kerkes kuş gibi olup, o harama batmışlar
Tatlı tatlı yiyenler, türlü türlü giyenler
Altın tahta oturanlar, toprak alanda kalmışlar.
Çok faydalı.
Teşekkür ederim.
Aynen.
Konuyu çok detaylı açıklamış ama yine de çok güzel :)
Teşekkür ederiz.
Çok güzel, teşekkürler.
“Hz. Muhammed gibi 63 yaşında ölmek istemiştir.” cümlesini görünce cidden çok şaşırdım, Hz. Muhammed 61 yaşında ölmüştür, ölmek istemesi diye bir durum yoktur. Ne için böyle yazıldığını anlamış değilim.
Çok iyiydiniz.
Güzel yarın performans yapacağım.
Çok iyi.
Çok güzel anlatılmış bu site bir harika :)
Yok ya abartmayın siz de.
Sağolun.
Gerçekten güzelmiş tam istediğim gibi.
(bilipte bilmezlikten gelme) değil (bilip de bilmezlikten gelme) olacak.
Çok özür dileriz düzeltilmiştir. Gözden kaçmış.
Çok sağolun.
Gerçekten de çok güzel teşekkürler.
Teşekkürler.
Performans ödevimi hazırlamama yardımcı oldu çok teşekkürler.
Çok iyi bence.
Kesinlikle çok iyi bir site.
Harika değil mi?
Tam aradığım şey.
Çok iyi anladım güzel anlatılmış. Maddeler halinde olması güzel.
Çok güzel ve çok detaylı teşekkürler.
Çok teşekkür ederim.
Gerçekten harika çok teşekkür ederim, Allah sizden razı olsun.
Teşekkür ederim ama kolay hani bunlar.
Harika olmuş.
Çok yararlı ama biraz kısa.
Bu siteye bayıldım. Edebiyattan dönem ödevi almıştım. 10 dk.da bitirdim. Muhteşem :)
Ellerinize sağlık.
Çok iyi anlatılmış :-)
Tek kelime ile mükemmel.
Teşekkürler çok güzel.
Çok güzel anlatılmış :)
Diğer kaynaklara göre daha derin anlatmış bu çok iyi çünkü diğerleri kaba taslak geçmiş teşekkürler :)
Çok iyi tam aradığım gibi çok teşekkürler.
Edebiyat derisinden eksiğim vardı çok sağolun.
Çok güzel performansım için çok işime yaradı.
Okulumuz için iyi bir katkı oldu teşekkürler.
63 yaşından sonra toprağın altında yaşamayı seçmiştir. Nasıl yani?
Süper.
Pek beğenmedim gereksiz bilgiler ağırlıklı.
Çok güzel o da anlamışsan.
63 yaşından sonra toprakta yaşamaya karar vermiştir, nedir ya ölmüştür demek varken? D:
Hepsini doğru düzgün okusaydınız 63 yaşında değil 73 yaşında öldüğünü bilirdiniz. O cümlede anlatılmak istenen, Allah ve peygamber aşkıyla yanıp tutuştuğu için, Hz. Muhammed’in öldüğü yaşta ölmek istediğidir ve kendini yalnızlığa hapsettiğidir.
Teşekkürler.
Teşekkürler.
Toprağın altında yaşamak demek yani 10 yıl boyunca dünya hayatından uzak yerin altında yaşamıştır.
Evet bilmiyorduk zaten.
Süper.
Teşekkürler.
Çok teşekkür ederim.
Çok teşekkürler çok yardımcı oldu.
Çok güzel teşekkürler :)
Harika teşekkür ederim.
Vallahi edebiyat performans görevimi sizden yapıyorum çok teşekkürler. :)
On numara.
Hakikaten dedikleri kadar varmış.
Gerçekten özlü bilgiler.
Süper oluş 100 aldım.
On numara beş yıldız.
Gerçekten işime yaradı teşekkür ederim.
Hazırlayanlara çok teşekkürler çok iyi olmuş.
Teşekkür ederim :)
Güzel bir site imiş.
Teşekkürler.
Hocam Divan-ı Hikmet’in yazarı Ahmet Yesevi değil mi şimdi?
Divan-ı Hikmet Karahanlı dönemi eseridir fakat 17.yüzyılda yazıya geçirildiği için Çağatay dili özellikleri taşır. Yukarıda verilen bilgi hatalıdır.
Bence o kadar da iyi olmamış, yazdıktan sonra tekrar amaçlı okuduğumda maddelerin sırası olsun çok şaçma olmuş ucu ve sonu belli değil ve yazım yanlışı çok var mesela bir yerde AhmeD bir yerde AhmeT yazıyor bir yerde yesevİ bir yerde yesevÎ yazıyor bunlar düzeltilmeli umarım puan alırım.
Gerçekten çok yararlı buldum. 2020 de olsa güzel anlatılmış ödevimde çok yardımcı oldu teşekkürler.
Çok doğru ve anlamlı sözler, teşekkürler.