1825’te İstanbul’da doğdu. Beyazıt Lisesi’ni bitirdi. Özel derslerle Arapça ve Farsça öğrendi. Bir süre Sadaret Mektub-i Kalemi’nde çalıştı. 1855’te Mustafa Reşit Paşa aracılığıyla sarayda Mabeyin Kâtipliği’ne atandı. Bu sırada Fransızca öğrendi. Ali Paşa sadrazam olunca saraydan uzaklaştırıldı. 1867’de Namık Kemal ile birlikte Londra’ya kaçtı. Birlikte Yeni Osmanlılar’ın yayın organı olan Hürriyet gazetesini yayınladılar. 1871’de İstanbul’a döndü. 1877’de vezir rütbesiyle önce Suriye Valiliği’ne ardından Adana Valiliği’ne atandı. 17 Mayıs 1880’de Adana’da yaşamını yitirdi.
Edebî Yaşamı
Ziya Paşa, Namık Kemal ve Şinasi’yle birlikte, Tanzimat’la başlayan “Batılılaşma” hareketinin etkisinde gelişen Batılılaşma Dönemi Türk edebiyatının ilk aşamasını oluşturan üç yazardan biridir. Ziya Paşa Türk edebiyatının kendi geleneğine sahip çıkmasını istemiş, şiir ve yazı dilinin halkın dili olması gerektiğini savunmuştur. Fransız İhtilali’nin getirdiği düşüncelerden etkilenmiş ve şiirlerinde Divan şiir biçimleriyle hak, adalet, uygarlık, hürriyet gibi temaları işlemiştir.
Ziya Paşa, yenilikçi düşüncelere sahip olsa da Divan şiir geleneğinden kopamaz ve şiirlerinde aruz ölçüsüyle ve ağır bir dille yazar. Ziya Paşa “Terci-i Bend” ve “Terkib-i Bend” isimli iki şiirinde ise insanın yazgısı ve gerçeği kavramanın olanaksızlığı, Tanrı’nın mutlak egemenliği gibi metafizik konular üzerinde durdu. Şiirlerindeki öğretici bir hava vardır. Sanatçı her ne kadar Yeni edebiyatı benimsese de dönem dönem ikiliklere düşer. Bu durumu iki eserinde görmek mümkündür. Birincisi Hürriyet gazetesinde çıkan “Şiir ve İnşa” makalesidir. Bu makalede yazar, Divan şiirini ağır bir dille eleştirirken Halk şiirinin bizim gerçek şiirimiz olduğunu savunur.
Sanatçı, bu görüşlerinin tam tersini daha sonraları Türk, Arap ve İran şairlerinden seçtiği şiirlerden oluşan “Harabat” antolojisinin ön sözünde savunur. Divan şiirine övgüler düzer. Ziya Paşa’nın yaşadığı bu çelişkiye Namık Kemal tepki gösterecek ve “Tahrib-i Harabat” ve “Takip” adlı eleştirileri kaleme alacaktır.
Özdeyiş haline gelmiş dizeleri vardır.
“Bi-baht olanın bağına bi katresi düşmez Baran yerine dürri güher yağsa semadan” “Nush ile uslanmayanı etmeli tekdir Tekdirle uslanmayanın hakkı kötektir”Kısaca özetleyecek olursak;
- Düşünceleriyle yenilikçi, yapıtları ve yaşantısıyla eskiye bağlı bir sanatçı olan Ziya Paşa’daki tezat ve ikilik hem yaşantısına hem de yapıtlarına yansımıştır.
- Hem biçim hem de hayalleri ve duyuş tarzı bakımından divan şiirine bağlıdır.
- Divan şiiri nazım biçimlerini kullanan sanatçının lirik sayılabilecek gazelleri vardır.
- Sade bir dili savunmuş, beğenmiş; ancak Arapça, Farsça tamlamalarla yüklü bir dil kullanmıştır.
- Hece ölçüsüyle yazdığı birkaç türküsü dışında bütün şiirlerini aruz ölçüsüyle yazmıştır.
- Tanzimat Edebiyatının bütün özelliklerini taşır. Tanzimat Edebiyatını oluşturan dört önemli etki (divan şiiri, mahallileşme etkisi, Batı etkisi, âşık tarzı) onun şiirlerinde ve düz yazılarında görülür.
- Türk edebiyatında terciibent ve terkibibent türlerinin en önemli şairlerindendir.
Eserleri:
- Hiciv: Zafername
- Düzyazı: Rüya
- Mektup: Veraset Mektupları
- Şiir: Eş’ar-ı Ziya
- Makale: Şiir ve İnşa
- Anı: Defter-i Amal
- Tercümeleri: Viardot’tan Endülüs Tarihî‘ni, Cheruel ile Lavallee’den Engizisyon Tarihî‘ni, J.J. Rousseau’dan Emil‘i, Moliere’den Tartuffe‘ü tercüme etmiştir.
Ziya Paşa Eser Özetleri
Şiir ve İnşa: Bu makalesinde divan şiirini Türk şiiri kabul etmez. Halk şiirini Türk şiiri olarak görür. Divan şiirini kişiliksiz, melez bir edebiyat olmakla suçlar.
Harabat: Üç ciltten oluşan bir antolojidir. Türkçe, Farsça, Arapça şiirlerden oluşan divan şiiri antolojisidir. Edebiyatımızdaki ilk edebiyat tarihi taslağı sayılır. Bu antolojisinin ön sözünde ise Şiir ve İnşa makalesindeki görüşlerinin aksini savunmuştur. Divan şiirini savunur, halk şairlerinin şiirlerini aşağılar, alaya alır. Halk şairlerinin şiirlerini eşek anırmasına benzetir. Bu çelişkilerden dolayı Namık Kemal “Tahrib-i Harabat” ve “Takip” adlı yapıtlarında Ziya Paşa’yı sert bir şekilde eleştirir.
Zafernâme: Tanzimat Döneminin en başarılı hiciv eseridir. Girit Savaş’ında donanmaya büyük yenilgi yaşatan Sadrazam Ali Paşa’yı över gibi görünerek hicveder. Nazım-nesir karışık bir eserdir. Üç bölümden oluşur: kaside, tahmis, şerh.
Defter-i Amal: Çocukluk anıları yer alır. Batılı anlamda Türk edebiyatında ilk anı örneğidir. J.J. Rouseau’nun “İtiraflar” adlı eserinden esinlenerek yazmıştır.
Rüya: Siyasi eleştiri niteliği taşıyan, düz yazı türündeki eseridir. Türk edebiyatında ilk röportaj sayılabilecek eser, karşılıklı konuşma tarzında yazılmıştır.
Eş’ar-ı Ziya: Ölümünden sonra kitap haline getirilen şiirleri yer alır.
Külliyat-ı Ziya Paşa: Ölümünden sonra kitap haline getirilen şiirleri yer alır.
Terkib-i Bent: Toplumsal çarpıklıkları eleştirir. Bağdatlı Ruhi’nin terkibibendine bir naziredir.
Terci-i Bent: Felsefi ve dini konuları işlemiştir. İnsanın faniliğini (geçiciliğini) kavrayıp gerçek varlığı (Allah’ı) aradığı bir şiirdir.
Emile: J.J. Rouseau’dan çeviridir.
Veraset Mektupları: Siyasi eleştiridir.
Engizisyon Tarihi: Cheruel ile Lavallee’den çeviri bir eserdir.
Endülüs Tarihi: Viardot’tan çeviri bir eserdir.
Çok teşekkürler.
Teşekkürler.
Çok iyi.
Bütün eserleri yok ama yine de sağolun.
Güzel eserleri var.
Çok kısa ve güzel anlatılmış. Tam öğrencilerin yazacağı şekilde olmuş.
Aynen.
Çok teşekkürler işime çok yaradı.
Allah razı olsun.
Süpermiş sağolun.
Çok güzel anlatmışsınız teşekkürler.
Teşekkürler.
Çok faydalıydı sağolun.
Rahatlıkla anlaşılır, teşekkür ederiz.
Çok faydalı bilgiler. Respect
İşimi tam anlamıyla görmedi, yazarların edebi kişilikleri yok :()
Teşekkürler.
Teşekkürler.
Süper!
Kısa ve anlaşılır olmuş teşekkürler :D
Tam anlaşılacak şekilde öğrencinin anlayacağı bir özet teşekkürler…
Fazla kısa ama yine de sağolun.
Çok teşekkürler.
Çok teşekkürler ders notlarımda bir Ziya Paşa eksikti sayenizde o da tamamlandı. :)
Ellerinize sağlık.
Hiçbir sayfada Ziya Paşa’nın Zafername adlı eserini bulamadım.
Ziya Paşa en iyi şairdir.
Teşekkür ederim elinize sağlık.
Çok sağolun iyi ki varsınız…
Çok beğendim.
Sen beğendiysen yeter.
Teşekkürler.
Çok sağolun.
Teşekkür ederim çok güzel bir site.
Okulda bunu anlatacağım, bilgiler için sağolun kim yaptıysa.
Tam istediğim şey!
Çok iyi anlatmışsınız.
Hem kısaca hayatı bulunuyor hem de derin bilgiye giriyor. Tam işime yarayan bir site…
Çok teşekkürler.
Aşırı güzel :)
Çok yardımcı oldu teşekkürler.
Allah razı olsun :D
Çok teşekkürler.
Çok teşekkür ederim çok işime yaradı.
İyi, yapacağımız yarışmada çok işime yarayacak :)
Çok güzel beğendim.
Çok güzel özet geçmişsiniz teşekkürler.
Final sınavımda çok yardımcı oldu, teşekkürler kısaca özetlenmiş.
Çok teşekkür ederim.
Dili anlaşılır ve sade,, yani kısa ve öz bir şekilde yazılmış. Saygılar…
Bu internet çok iyi abi :D
Çok uzun olmuş yazmam zaman aldı ama yine de sağ olun.
Çok iyi olmuş.
Teşekkürler.
Sana katılıyorum.
Bir de yenileşme dönemiyle ilgili bir sunum olsaydı sitede keşke.
Ellerinize sağlık, kısa ve açıklayıcı bir yazı olmuş. Çok işime yaradı :)
Kısa ve anlaşılır olmuş.
Çok teşekkür ederim kısa ve öz anlatım yaparak 100 aldım çok sağolun.
Çok anlamlı ve öz yazılan bir bilgi çok sağolun.
Helal olsun size!
Teşekkür ederim işimi gördü.
Keşke eserlerini sınıflandırsaydınız belli bir başlık altında. Tiyatro eserleri, şiirleri, eleştirileri gibi daha ilgi çekici ve etkileyici olurdu.
Bunlar çok güzel.
Teşekkürler.
Allah razı olsun. Her şeyi dört dörtlük anladım.
Teşekkürler.
Kısa ve öz bilgileriniz bizi çok açtı, çok teşekkür ederim.
Teşekkür ederim.
Çok iyi, bütün eserleri yok ama hakkında bilinmesi gerekenlerin özeti diyebilirim.
Teşekkürler.
Çok teşekkürler bu kadar kısa yaşadığın için hoca bana senin hayatini ödev olarak vermiş yazdım. Emin ol sana burada çok dua ediyorum :D
Teşekkürler.
Anlamadık ama neyse ama mesele yani çok güzel.
Çok anlaşılır.
Güzel ya!
Teşekkürler.
Teşekkürler.
Mükemmel olmuş, ellinize sağlık.